# Lelie

Engels: fleur-de-lis · Frans: fleur de lis · Duits: Lilie, Gleve · Latijn: lilium

De heraldische lelie is de gestileerde figuur met drie bladen, samengebonden door een dwarsreep, waaruit onderaan een voet ontspringt. Zij moet scherp worden onderscheiden van de tuinlelie, de natuurlijke bloem die gestengeld en gebladerd wordt afgebeeld.

Zekerheid van dit lemma: vastgelegd
Canonieke URL: https://cms.loeff.nl/heraldiek/element/lelie/

## Laag 1 · Symbolische betekenis en duiding

Zekerheid van deze laag: folklore

De lelie is van oudsher het bloemsymbool van de maagd Maria; Fox-Davies noemt haar kortweg de bloem „wier embleem de lelie altijd geweest is” (noot 7). De koninklijke duiding kreeg haar klassieke vorm in de legende dat een engel bij de doop van Clovis namens de Maagd een lelie zou hebben gebracht; dit herkomstverhaal geldt als folklore en niet als historisch onderbouwde duiding (noot 7).

## Laag 2 · Historische oorsprong en evolutie

Zekerheid van deze laag: vastgelegd

De heraldische loopbaan van de lelie is aan zegels en munten nauwkeurig te volgen. Philips I houdt op zijn zegel van 1060 een staf met leliebekroning; op het tegenzegel van Filips II August staat de lelie voor het eerst als zuiver heraldische figuur, en onder Lodewijk VIII is „in azuur, bezaaid met gouden lelies” het vaste koningswapen: het latere France ancien (noot 10). De verklaring die Woodward de waarschijnlijkste acht, omdat zij naam en teken verbindt: fleur de lis als rebus voor fleur de Loys, de bloem van Lodewijk (noot 9).

## Laag 3 · Regels, varianten en regionale verschillen

Zekerheid van deze laag: vastgelegd

De blazoeneertaal kent rond de lelie een eigen apparaat. Wie „van Frankrijk voert”, voert azuur met drie gouden lelies; bezaaid met Frankrijk betekent een veld met lelies in onbepaald getal. Een stuk kan gelelied zijn, of gelelied en tegen-gelelied, zoals de dubbele binnenzoom van Schotland; de lelie met afgesneden voet mist het ondergedeelte (noot 4).

## Laag 4 · Beroemde voorbeelden

Zekerheid van deze laag: vastgelegd

Het Franse koningswapen in zijn beide gedaanten, France ancien en France moderne. Florence voert de rode sier-lelie in zilver, een kleuromkering uit 1251 waarop Dante zinspeelt. En in het land van Heusden: het wapen Loeff, in sinopel drie zilveren lelies; het Armorial Général geeft naast Loeff nog één geslacht met exact dezelfde combinatie, het Friese Beentsema (noot 17).

## Noten

De nootnummers volgen het bronhoofdstuk van het naslagwerk (10-deel-iii-plant-object-en-hemelfiguren.md).

4. Rietstap, Handboek der Wapenkunde, over de twee gedaanten van de lelie en het oorsprongsdebat.
7. Fox-Davies, A Complete Guide to Heraldry, over de lelie als Maria-embleem en de Clovis-legende.
9. Woodward, A Treatise on Heraldry, met Rey en Planché over fleur de lis als rebus voor fleur de Loys.
10. Woodward over de zegels en munten van de Franse koningen, van Philips I (1060) tot Lodewijk VIII.
17. Rietstap, Armorial Général, lemma Loeff (Heusden, Breda) en de sinopelvelden met lelies.