Lelie

De lelie is van oudsher het bloemsymbool van de maagd Maria; Fox-Davies noemt haar kortweg de bloem „wier embleem de lelie altijd geweest is” (noot 7). De koninklijke duiding kreeg haar klassieke vorm in de legende dat een engel bij de doop van Clovis namens de Maagd een lelie zou hebben gebracht; dit herkomstverhaal geldt als folklore en niet als historisch onderbouwde duiding (noot 7).

De heraldische loopbaan van de lelie is aan zegels en munten nauwkeurig te volgen. Philips I houdt op zijn zegel van 1060 een staf met leliebekroning; op het tegenzegel van Filips II August staat de lelie voor het eerst als zuiver heraldische figuur, en onder Lodewijk VIII is „in azuur, bezaaid met gouden lelies” het vaste koningswapen: het latere France ancien (noot 10). De verklaring die Woodward de waarschijnlijkste acht, omdat zij naam en teken verbindt: fleur de lis als rebus voor fleur de Loys, de bloem van Lodewijk (noot 9).

De blazoeneertaal kent rond de lelie een eigen apparaat. Wie „van Frankrijk voert”, voert azuur met drie gouden lelies; bezaaid met Frankrijk betekent een veld met lelies in onbepaald getal. Een stuk kan gelelied zijn, of gelelied en tegen-gelelied, zoals de dubbele binnenzoom van Schotland; de lelie met afgesneden voet mist het ondergedeelte (noot 4).

Het Franse koningswapen in zijn beide gedaanten, France ancien en France moderne. Florence voert de rode sier-lelie in zilver, een kleuromkering uit 1251 waarop Dante zinspeelt. En in het land van Heusden: het wapen Loeff, in sinopel drie zilveren lelies; het Armorial Général geeft naast Loeff nog één geslacht met exact dezelfde combinatie, het Friese Beentsema (noot 17).